Eparhija raško-prizrenska: Zauzimanje ostataka manastira kod Istoka, brisanje istorijskog i duhovnog identiteta Srba

Reakcija Eparhije raško-prizrenske
Image
Foto: Eparhija raško-prizrenska

Eparhija raško-prizrenska saopštava da najnoviji slučaj „preuzimanja“ ostataka manastira Bogorodice Hvostanske jednog od naznačajnijih lokaliteta Srpske pravoslavne crkve na Kosovu i Metohiji i drevnog sedišta Hvostanske episkopije od 1219. godine, predstavlja otvoreni akt represije kosovskih vlasti.

„Sve se ovo dešava neposredno u jeku medijskog prekrajanja istorije hrama Bogorodice Ljeviške u Prizrenu u prištinskoj Кohi i opštem zamahu agresivnog istorijskog revizionizma i brisanja tragova Srpske pravoslavne crkve na ovim prostorima od strane kosovskih vlasti“, navodi se u saopštenju Eparhije.

Prostor na kome se nalaze ostaci manastira Bogorodice Hvostanske, u selu Vrela nedaleko od Istoka, nedavno je ograđen uz korišćenje teških mašina, i postavljena tabla kosovskih institucija samo na albanskom jeziku, na kojoj piše da se radi o bazilici. Sve to urađeno je bez konsultacija i saglasnosti SPC.

Kako se navodi u saopštenju Eparhije, niko nema pravo da na ovakav brutalan način sada preuzima i preimenuje crkve koje vekovima predstavljaju temelj identiteta srpskog naroda i Crkve.

„Nasrtaj na verske objekte koji predstavljaju temelj postojanja i opstanka naše Crkve na Кosovu i Metohiji, bez obzira na političke prilike, predstavlja ništa drugo nego otvoreni akt represije, kršenja verskih i ljudskih prava i izaziva direktnu etničku i versku netrpeljivost“, ocenjuju u Eparhiji.

U Eparhiji pitaju – Da li treba da čekamo da kosovske vlasti jednog dana ukinu i samu Srpsku pravoslavnu crkvu kao što su to činile ateističke vlasti u više komunističkih zemalja gde su bogoslužbeni objekti zatvarani, pretvarani u muzeje ili varvarski rušeni i skrnavljeni u ime bezbožne ideologije?

„Takvo ponašanje nema i ne sme da bude tolerisano u 21. veku, posebno imajući u vidu obaveze koje je Priština preuzela pred zapadnim zemljama od 2008. godine, ali i odredbe Rezolucije 1244 UN gde se jasno pominje očuvanje srpskog nasleđa“, podseća se u saopštenju.

Navode takođe, da ovi verski arhitekturom i freskama iz perioda od 13. veka predstavljaju univerzalnu vrednost i nisu od značaja samo za srpski narod i SPC, već su deo i evropske i svetske baštine.

„Najnoviji slučaj korišćenja mašinerije za postavljanje ograde oko lokaliteta Bogorodice Hvostanske bez ikakve komunikacije sa Srpskom pravoslavnom crkvom za koju se zna da je jedna od njenih najvažnijih lokaliteta i postavljanje natpisa samo na albanskom jeziku u kome se izostavlja osam vekova istorije tog važnog verskog sedišta, još jedan je primer koji pokazuje stvarne namere i metode kosovskih vlasti, koje neskriveno žele stvaranje etnički čistog Кosova i nestanak Srpske pravoslavne crkve i njenih vernika“, dodaje se u saopštenju.

Sve što se pouzdanije zna o Bogorodici Hvostanskoj jeste upravo ono što je vezano za njen istorijat s početka 13. veka, počevši od arhitekture, nađenih materijalnih tragova, kao i brojnih pisanih svedočanstava u sačuvanoj literaturi Srednjeg veka, kao što je slučaj sa drugim srednjovekovnim arheološkim lokalitetima na prostoru Кosova i Metohije, ističu u Eparhiji.

„Sam lokalitet je kako se priznaje i na natpisu koji je postavljen na albanskom jeziku detaljno istražen od strane srpskih eminentnih istoričara i arheologa koji su pronašli i sačuvali brojne artefakte, kao što je Rodopovo zvono iz 15. veka i razne druge predmete koji svedoče o identitetu ove svetienje. Ozbiljna istorija počiva na činjenicama koje se temelje na nepobitnim materijalnim dokazima i ne može se improvizovati na osnovu proizvoljnih nagađanja, selektivnog i proizvoljnog pristupa istoriji, a pogotovo ne na temeljima radikalnih političko-nacionalnih ideologija novijeg vremena.“

Eparhija raško-prizrenska odlučno apeluje na lokalne i međunarodne predstavnike na Кosovu da se zaustavi proces politizacije i selektivne prezentacije duhovne i kulturne baštine SPC, koja na Kosovu kao autokefalna Crkva postoji i deluje 800 godina.

„Revizija drugih crkava i manastira SPC na Кosovu i Metohiji predstavlja proces koji duboko ugrožava etničke i verske odnose u širem regionu i vodi brisanju jednog viševekovnog identiteta srpskog naroda i aproprijaciji njegove baštine koja je preživela više stotina godina osmanske vlasti i dva svetska rata“, stoji, između ostalog, u saopštenju.

Istorijski pregled manastira Bogorodice Hvostanske

Iz Eparhije napominju da je prvi pomen sela kao zaselak „Vrela“ gde se nalaze ostaci manastirskog kompleksa iz 1397. godine kada ga kneginja Milica prilaže manastiru Dečanima.

Sledeći put manastir se pominje u turskom popisu iz 1485. gde je upisan kao manastir „Ivrala“ (Vrela, odnosno Studenica Hvostanska) i u njemu „sin mitropolita Tijokan“ i četiri kaluđera.

U kasnijem turskom popisu 1570/71. godine beleži se da je manastirom rukovodio kaluđer Makarije, bez sumnje budući Patrijarh Makarije Sokolović.

Istorijat nastanka samog manastira malo je poznat. Godinom 1219. kada je Sv. Sava vršeći reorganizaciju novoosnovane Autokefalne Srpske Crkve, osnovao je Hvostansku Episkopiju pri manastiru „u Fosne, u Studenice Male“,kao staro kultno mesto, o čemu svedoče i zapisi u srpskom srednjovekovnom rodoslovu.

Episkopija od 1381. godine prerasta u mitropoliju i prvi hvostanski arhijereji pominju se već početkom 14. veka, a poslednji, po imenu Viktor, 1635. godine.

Druga polovina 16. veka za manastir bila razdoblje procvata, kada se zapaža i znatna umetnička aktivnost. U drugoj polovini 17. veka, najverovatnije u doba Velike seobe 1690. godine, manastir je zapusteo i počeo da propada.

Tokom vremena građevinski materijal sa Bogorodice Hvostanske počeo se raznositi, pa je, pored ostalog, bio ugrađen i na seoskoj džamiji gde su sekundarno uzidani delovi mermernih ploča i tesanikâ sa i bez ćirilskih natpisa i ornamenata.

Putnici koji su videli manastir u 19. veku svedoče da je Bogorodica Hvostanska potpuno u ruševinama.

Zahvaljujući arheološkim istraživanjima 1930. i 1966-1970. stekao se uvid u prvobitan izgled manastira kojima se može približno rekonstruisati izgled ovoga nekad važnog crkvenog središta, još iz vremena vizantijske uprave.

Kao ostatak kompleksa bazilike, danas su vidljivi temelji manje jednobrodne crkvice s malim narteksom, locirana uz baziliku sa severne strane, pa se zato i zove severna crkva. Najverovatnije je rekonstruisana u vremenu posle uspostavljanja nezavisne Srpske Crkve 1219. i da je kao takva postojala kroz ceo srednji vek.

Uzor njenim graditeljima je vrlo lako mogao biti manastir Žiča. Polukružna apsida, koja je spolja pravougaona, a iznutra polukružna, mogla je nastati po uzoru na građevine u Boki Kotorskoj, što upućuje na poreklo graditelja. U Kotoru u 13. i 14. veku radili su vešti graditelji i moguće je pretpostaviti da su ktitori Bogorodice Hvostanske odande doveli neimare.

Uz glavnu crkvu Bogorodice Hvostanske u srednjem veku su, kako je bilo uobičajeno, podizani i manji hramovi. Temelji jednog od njih otkriveni su sa južne strane crkve. Sudeći po ostacima otkrivenog natpisa u kome se pominje car Stefan, datovana je u sredinu 14. veka.

Tokom arheoloških radova pronađeno je relativno malo nalaza, što svedoči da su ruševine manastira bile više puta prekopavane. Prikupljeni su ostaci fresaka na kojima se od nekih vide i dva sloja boje, što bi svedočilo da je glavna crkva u dva maha živopisana.

Oko crkve je bio veći broj grobova s kamenim pločama. Neke od njih su upotrebljene pri gradnji džamija u selima Vrelo i Studenica, ali su sada prenete u Pećku Patrijaršiju. Po natpisima na pločama se vidi da su tokom 14. i 15. veka oko crkve sahranjivani lokalni uglednici, kao i hvostanski episkopi.

Početkom 20. veka jedan meštanin je u ruševinama našao poveće zvono, u kome su bila tri primerka oslikane tkanine. Dva od njih se danas čuvaju u Pećkoj Patrijaršiji. Najveći je plaštanica iz doba oko 1.300. godine, dok je manji, aer s predstavom Oplakivanja Hristovog, crtao zograf Longin 1597. godine.

Nekadašnji manastirski kompleks crkve Bogorodice Hvostanske, danas je ruševina, gotovo sravnjena sa zemljom.


*Preuzimanje i objavljivanje sadržaja sa portala Kontakt Plus radija, nije dozvoljeno bez navođenja izvora.