Sveta velikomučenica Paraskeva Rimljanka, poznata u narodu kao Sveta Petka Trnova, prema hrišćanskom predanju živela je u 2. veku. Rođena je u Rimu, u hrišćanskoj porodici, a nakon smrti roditelja svoje imanje je, prema predanju, podelila siromašnima i posvetila se veri.
Zbog propovedanja hrišćanstva bila je proganjana, zatvarana i mučena, a na kraju je pogubljena. Njena biografija u crkvenom predanju govori o stradanju i istrajnosti u veri.
Naziv Trnova Petka vezuje se za srednjovekovni grad Trnovo, gde su, prema predanju, njene mošti bile prenete iz Rima. Kasnije su prenete u Carigrad, a njeno poštovanje proširilo se širom Balkana.
Trnova Petka ne treba da se poistovećuje sa Svetom Petkom Paraskevom Epivatskom, poznatijom kao Sveta Petka Srpska, čiji se praznik obeležava u oktobru. Reč je o različitim svetiteljkama koje nose isto ime.
Narodni običaji i verovanja
Trnova Petka se u narodnoj tradiciji posebno povezuje sa ženama. Za praznik se vezuju brojni običaji i verovanja, pa se u pojedinim krajevima smatra da žene tog dana ne bi trebalo da obavljaju teže kućne poslove, da peru veš, mese hleb ili rade ručne radove. Veruje se da bi se u suprotnom mogle „razboleti ruke“ ili „trnuti“, što se povezuje i sa narodnim nazivom praznika.
U nekim krajevima običaj je da se na ovaj dan bere cveće i njime ukrašava kuća, dok se devojčicama oblači nova odeća, uz verovanje da će im to doneti sreću i napredak.
Ovi običaji pripadaju narodnoj tradiciji i razlikuju se od kraja do kraja.
Obeležavanje Trnove Petke na Kosovu i Metohiji
Na Kosovu i Metohiji praznik ima posebno mesto u pojedinim sredinama.
U Suvom Dolu kod Kosovske Mitrovice nalazi se crkva posvećena Svetoj Petki, a praznik se obeležava kao seoska slava. Uoči slave 2023. godine crkva je bila obijena i opljačkana, a počionici nikada nisu pronađeni.
Manastir Ulije kod Leposavića danas obeležava manastirsku slavu. Reč je o ženskom manastiru Eparhije raško-prizrenske, koji potiče iz 13. veka i obnovljen je 2018. godine. Slava manastira Ulije obeležava se svetom arhijerejskom liturgijom, koja je počela u 08.00 časova, a nakon nje je organizovana trpeza ljubavi za verni narod.
U Lapljem Selu crkva Svete Petke proslavlja hramovnu slavu. Prema dostupnim podacima, crkva je dobila ime po svetiteljki 1938. godine, a praznik se u selu obeležava liturgijom, litijom i rezanjem slavskog kolača. Trnova Petka se u Lapljem Selu proslavlja i kao krsna i seoska slava, a na proslavu dolaze i meštani okolnih Preoca i Čaglavice.
U Straži kod Novog Brda Trnova Petka je seoska, ali i hramovna slava crkve posvećene ovoj svetiteljki. Crkva je sagrađena u 14. veku, u vreme razvoja srednjovekovnog Novog Brda. U okviru tradicionalnih običaja u Straži se za praznik obavlja i osvećenje masla.
Kao seoska i hramovna slava, današnji praznik obeleževa se i u Mušnikovu kod Prizrena. Centralno mesto okupljanja Srba i raseljenih vernika jeste istorijska Crkva Svete Petke koja se nalazi u ovom selu Sredačke župe.
