Tomindan, posvećen Svetom apostolu Tomi, jednom od dvanaestorice Hristovih apostola, povezuje se sa hrišćanskim predanjem o Hristovom vaskrsenju, ali i sa brojnim narodnim običajima i verovanjima. Među najpoznatijima su izreka „Sveti Toma, sedi doma“, predanja o zaštiti zanatlija i verovanje da se ovom svecu upućuju molitve za kišu.
Prema hrišćanskom predanju, apostol Toma bio je jedan od najbližih Hristovih učenika. U Novom zavetu ostao je upamćen po tome što u početku nije poverovao u svedočenja drugih apostola da je Isus Hristos vaskrsao.
Toma je, prema Jevanđelju po Jovanu, tražio da lično vidi rane od raspeća kako bi se uverio u istinitost njihovih reči. Kada mu se vaskrsli Hristos ponovo javio i pozvao ga da se uveri, Toma je izgovorio: „Gospod moj i Bog moj“.
Upravo zbog ovog događaja u narodu je poznat kao Neverni Toma. Ipak, u hrišćanskom tumačenju njegova priča ne završava se sumnjom, već potvrdom vere u Hristovo vaskrsenje.
Prema crkvenom predanju, nakon Hristovog vaskrsenja i silaska Svetog Duha, Toma je širio hrišćanstvo u dalekim krajevima, uključujući Persiju i Indiju. Predanje navodi da je u Indiji osnovao hrišćansku zajednicu i da je tamo stradao mučeničkom smrću, proboden kopljima.
Mošti apostola Tome, prema crkvenim izvorima, prenete su u Edesu, a kasnije u Carigrad.
Krsna slava i zaštitnik zanatlija
Tomindan se u srpskoj tradiciji obeležava i kao krsna slava.
Sveti Toma smatra se zaštitnikom pojedinih zanata, naročito drvodelja, stolara, bačvara, kolara, užara i zidara.
Porodice koje praznik proslavljaju kao slavu poštuju uobičajene slavske običaje, koji podrazumevaju pripremu slavskog kolača i žita, paljenje slavske sveće i okupljanje porodice i gostiju.
Zašto se kaže „Sveti Toma, sedi doma“
Jedno od najpoznatijih narodnih predanja vezanih za ovaj dan sadržano je u izreci „Sveti Toma, sedi doma“. Prema narodnom verovanju, na Tomindan je poželjno ostati kod kuće i izbegavati nepotrebne odlaske i poslove.
U pojedinim krajevima Svetom Tomi upućivane su molitve za kišu, naročito u vreme suše, jer se verovalo da ovaj svetac ima moć da donese kišu i zaštiti useve. Postoje i predanja da štiti domaćinstva i stoku od vukova.
Ova verovanja deo su narodne tradicije i razlikuju se od kraja do kraja, pa ih treba razlikovati od crkvenog učenja o samom apostolu.
Tomindan tako objedinjuje uspomenu na apostola čija je sumnja, prema hrišćanskom predanju, dovela do jasnog ispovedanja vere i običaje koji su se u narodu očuvali kroz generacije.
