Nekada jedna opština – Kosovska Mitrovica, danas dve – Severna i Južna Mitrovica. Dve obale Ibra, ali i dva potpuno različita odnosa prema muralima i grafitima koji godinama predstavljaju svojevrsni odraz političkih, društvenih i identitetskih prilika u gradu.
Do prošle godine zidove Severne Mitrovice krasili su brojni murali i grafiti. Među njima su bili likovi patrijarha Pavla, mitropolita Amfilohija, Mahatme Gandija, grafit posvećen pripadnicima Vojske Srbije i Crne Gore iz bitke na Košarama, kao i natpisi poput „Odavde nema nazad“.
Bilo je radova različitog karaktera – od nacionalističkih i političkih poruka, preko verskih i kulturnih motiva, do onih koji su pozivali na mir ili izražavali kritiku društvenih prilika.
Odlukom kosovskog Ministarstva za lokalnu samoupravu u tehničkoj vladi Kosova i ministra Eljberta Krasnićija, kao i tadašnjih opštinskih vlasti, na čijem je čelu bio gradonačelnik Severne Mitrovice Erden Atić iz redova Pokreta Samoopredeljenje, gotovo svi murali sa srpskim i drugim obeležjima prekrečeni su u jednom danu. Kao obrazloženje navedeno je da takvi sadržaji „pozivaju na narušavanje pravnog i ustavnog poretka Kosova“.
Istovremeno, uklonjen je i mural „Kultura“, jedini koji je važio za multietnički, a nalazio se na ulazu u Severnu Mitrovicu iz pravca Zvečana. Na njegovom mestu postavljen je bankomat.
Nakon što su prekrečeni gotovo svi dotadašnji murali, na jednom od zidova osvanuo je mural američkog gitariste Džoa Satrijanija, nastao na inicijativu tadašnjeg gradonačelnika Erdena Atića.
Pre nekoliko dana sadašnje opštinske vlasti pokušale su da na jednom od zidova ponovo oslikaju lik patrijarha Pavla. Međutim, radove je zaustavila Kosovska policija, uz obrazloženje da Opština Severna Mitrovica nije pribavila potrebnu dozvolu Ministarstva administracije lokalne samouprave.
Za razliku od nekadašnjeg izgleda, kada su zidovi Severne Mitrovice bili ispunjeni muralima i grafitima različitih motiva, danas većinom dominiraju prekrečene sive fasade. Na mnogim mestima jedino tragovi ispod slojeva boje podsećaju na to da su tu nekada postojali murali koji su, bez obzira na poruke koje su nosili, bili deo vizuelnog identiteta grada.
Za razliku od severnog dela grada, u Južnoj Mitrovici brojni murali i grafiti su netaknuti.
Među njima su i oni sa izraženim nacionalnim simbolima i motivima povezanim sa nekadašnjom OVK.
Na sportskoj hali, na primer, može se videti mural sa mapom takozvane „Velike Albanije“, potom fudbaler koji rukama pokazuje simbol dvoglavog orla, kao i lik Avnija Šabanija sa puškom i oznakama „UČK“.
U blizini čuvene poslastičarnice „Balkan“ nalazi se i mural Avnija Koštove, nekadašnjeg pripadnika OVK, prikazanog sa mitraljezom u rukama i redenicima oko vrata.
Severna i Južna Mitrovica danas se ne razlikuju samo po tome šta je iscrtano na njihovim zidovima, već i po tome šta na njima sme da ostane, šta da nastane, a šta da nestane.
Bez obzira na to da li ih neko smatra umetnošću ili provokacijom, murali govore o vremenu u kojem nastaju.
Zato se nameće pitanje da li bi kriterijumi za njihovo uklanjanje trebalo da budu isti, bez obzira na to sa koje strane Ibra se nalaze.
