Srpska pravoslavna crkva (SPC) danas obeležava praznik Svetog kralja Milutina, jednog od najznačajnijih vladara iz dinastije Nemanjića i ktitora brojnih crkava i manastira.
Sveti kralj Milutin, odnosno Stefan Uroš II Milutin Nemanjić, bio je sin kralja Uroša I i kraljice Jelene Anžujske, a brat kralja Dragutina. Rođen je oko 1253. godine, a na srpskom prestolu bio je od 1282. do 1321. godine.
Tokom njegove vladavine srpska država teritorijalno se proširila, a Srbija je ojačala svoj politički i kulturni položaj na Balkanu. Milutin je ostao upamćen i kao jedan od najvećih ktitora u srpskoj istoriji. Prema predanju, za svaku godinu svoje vladavine podigao je po jednu zadužbinu, odnosno ukupno oko 40 crkava i manastira.
Među najznačajnijim njegovim zadužbinama na Kosovu i Metohiji su manastir Gračanica, manastir Banjska i crkva Bogorodice Ljeviške u Prizrenu.
Manastir Gračanica, podignut na ostacima starije crkve, jedna je od najznačajnijih građevina srpske srednjovekovne arhitekture. Njena izgradnja završena je 1321. godine, pred kraj Milutinove vladavine. Posvećena je Uspenju Presvete Bogorodice.
Foto: Kontakt Plus
Manastir Banjska, u blizini Zvečana, kralj Milutin podigao je između 1312. i 1316. godine, namenivši ga za svoju grobnu crkvu. Manastir je imao posebno mesto među srpskim srednjovekovnim svetinjama, a bio je poznat i po bogatom umetničkom ukrasu, koji je u istorijskim izvorima ostao upamćen kao „banjsko zlato“.
U manastiru Banjska, Svetu arhijerejsku liturgiju, koja počinje jutros u 8 časova, služiće mitropolit raško-prizrenski Teodosije.
Crkva Bogorodice Ljeviške u Prizrenu obnovljena je i dograđena u vreme kralja Milutina, početkom 14. veka, na temeljima starije crkve. Predstavlja jedno od najznačajnijih dela srpske srednjovekovne sakralne umetnosti.
Foto: Kontakt Plus
Milutin je podizao i obnavljao svetinje i van granica tadašnje srpske države, uključujući crkve i manastire na Svetoj Gori, u Solunu, Carigradu, Sofiji i Jerusalimu. Pomagao je i bolnice i ustanove namenjene obrazovanju i zbrinjavanju siromašnih.
Umro je 1321. godine u Nerodimlju na Kosovu i Metohiji. Njegove mošti prvobitno su počivale u manastiru Banjska, ali su tokom 15. Veka, 1460. godine prenete u Sofiju, gde se i danas nalaze u crkvi Svete Nedelje, poznatoj i kao crkva Svetog kralja.
U srpskoj pravoslavnoj tradiciji njegov svetiteljski kult razvijao se ubrzo nakon smrti, a poštovanje Svetog kralja Milutina sačuvano je do danas. Praznik se obeležava 12. novembra po gregorijanskom kalendaru, odnosno 30. oktobra po julijanskom kalendaru.
