Srpska pravoslavna crkva i njeni vernici danas obeležavaju praznik Sveta tri jerarha – Vasilija Velikog, Grigorija Bogoslova i Jovana Zlatoustog, trojice velikih učitelja i teologa iz IV veka koji su ostavili dubok trag u hrišćanskoj teologiji i crkvenom životu.
Praznik se proslavlja 12. februara po gregorijanskom kalendaru (30. januara po julijanskom), a ustanovljen je u XI veku, u vreme vizantijskog cara Aleksija I Komnina.
Prema predanju, među vernicima i sveštenstvom tada su postojale rasprave o tome koji je od trojice svetitelja „najveći“. Kako bi se spor okončao, prema crkvenom predanju, trojica jeraraha su se javila u snu episkopu Jovanu Evhaitskom i poručila da su pred Bogom jednaki. Nakon toga ustanovljen je zajednički praznik u njihovu čast.
Vasilije Veliki bio je arhiepiskop Kesarije u Kapadokiji, poznat po borbi protiv arijanske jeresi i po socijalnom radu. Grigorije Bogoslov, carigradski patrijarh, istakao se svojim teološkim besedama o Svetoj Trojici, dok je Jovan Zlatousti, takođe carigradski patrijarh, ostao upamćen kao izuzetan besednik i reformator crkvenog života.
U pravoslavnoj tradiciji Sveta tri jerarha smatraju se zaštitnicima obrazovanja, učenika i teologa, pa mnoge škole i bogoslovije ovaj dan obeležavaju kao svoju slavu.
U pojedinim sredinama organizuju se svečane akademije, priredbe i liturgije, dok sveštenstvo u besedama podseća na značaj znanja, mudrosti i hrišćanske ljubavi.
Narodni običaji i verovanja
Običaji vezani za ovaj praznik nisu tako izraženi kao kod velikih porodičnih slava, ali se vernici tog dana pričešćuju i prisustvuju liturgiji.
U narodu postoji verovanje da bi na ovaj dan trebalo započeti učenje ili neki novi posao vezan za obrazovanje, jer se smatra da će doneti napredak i uspeh.
Praznik Sveta tri jerarha u crkvenom kalendaru ima posebno mesto kao simbol jedinstva u veri i važnosti obrazovanja u hrišćanskoj tradiciji.
