Srpska pravoslavna crkva i vernici danas obeležavaju Uspenje Presvete Bogorodice, u narodu poznato kao Velika Gospojina, jedan od najvećih hrišćanskih praznika posvećenih Bogorodici. Praznik se prema crkvenom kalendaru slavi 28. avgusta, odnosno 15. avgusta po julijanskom kalendaru.
Velika Gospojina predstavlja uspomenu na ovozemaljsku smrt Presvete Bogorodice i, prema hrišćanskom predanju, dan kada se ona uznela na nebo i predala svoj duh u ruke Spasitelja.
Prema crkvenom predanju, Bogorodica je nakon Hristovog raspeća nastavila da živi u Jerusalimu, u domu Svetog Jovana Bogoslova. U starosti joj se javio arhangel Gavrilo i saopštio da će se za tri dana upokojiti. Apostoli su se, prema predanju, čudesno okupili u Jerusalimu, a Bogorodica se mirno upokojila. Njeno telo položeno je u grob u Getsimaniji.
Praznovanje Uspenja Bogorodice ustanovljeno je, prema istorijskim podacima koji se navode u crkvenim i javnim izvorima, 528. godine, po želji vizantijskog cara Mavrikija. Od tada se 15. avgust po julijanskom kalendaru praznuje kao dan Uspenja Presvete Bogorodice.
Predanje navodi da je Bogorodica živela oko 60 godina, dok se u nekim izvorima navodi da je doživela 72 godine. U pravoslavnoj ikonografiji scena Uspenja jedan je od najznačajnijih motiva, a prikaz ovog događaja nalazi se na brojnim freskama srpskih srednjovekovnih manastira.
Velikoj Gospojini prethodi dvonedeljni Gospojinski post, koji traje od 14. do 27. avgusta. Za mnoge vernike današnji praznik je prilika za odlazak u crkvu, molitvu i pričešće, a Velika Gospojina se u pojedinim porodicama obeležava i kao krsna slava.
Svečano obeležavanje na Kosovu i Metohiji
Velika Gospojina je hramovna slava manastira Gračanica, jednog od najznačajnijih srpskih srednjovekovnih manastira na Kosovu i Metohiji. Kao hramovna slava, Uspenje Presvete Bogorodice obeležava se u istoimenoj crkvi u Đakovici. Praznik se proslavlja i u drugim svetinjama i hramovima posvećenim Bogorodici.
Narodni običaji i verovanja
U srpskoj narodnoj tradiciji Velika Gospojina posebno se povezuje sa ženama, majkama i decom, ali i sa zdravljem, plodnošću i porodicom. Ovaj praznik se u narodnom kalendaru smatra praznikom majki i dece.
Za praznik se vezuju i brojna narodna verovanja. Posebno mesto ima bosiljak, koji se smatra „božjom biljkom“, pa se prema tradicionalnom verovanju stavlja u jela ili piće kao simbol zaštite i zdravlja porodice. Zabeleženo je i verovanje da lekovito bilje ubrano u periodu oko Velike Gospojine ima posebnu lekovitu moć.
Period između Velike i Male Gospojine, koja se obeležava 21. septembra, u narodnoj tradiciji poznat je kao međudnevnica. To je vreme za koje se vezuje branje plodova i lekovitog bilja, među kojima su kičica, hajdučka trava, ugaslica i konjski bosiljak.
U pojedinim krajevima sačuvalo se i verovanje da voda na izvorima u ovom periodu ima lekovita svojstva, pa su bolesnici odlazili na izvore da se umiju. Bogorodica se u narodnoj tradiciji posebno poštuje kao zaštitnica žena, majki i bolesnih.
Kao i za druge velike praznike označene crvenim slovom, u tradicionalnom poimanju Velike Gospojine ne bi trebalo obavljati teže kućne i poljoprivredne poslove. U narodnim običajima posebno se navodi da se ne pere veš, ne šije, ne veze i ne radi iglom.
